رقبای شرلوک هولمز

پایگاه مدد کاران اجتماعی نویسنده: کتلین لویی [ارشد مددکاری اجتماعی_دانشگاه استنفورد]

فاطمه ولی محمدی از کارلیب

کوثر بلاگ فاطمه کرمانی

نقش و تاثیر مددکاری اجتماعی بر فرآیند ارتکاب جرم با تکیه بر قانون مجازات اسلامی

مددکار اجتماعی کیست؟ و چه وظایفی دارد؟

مددکاری اجتماعی قضایی | Forensic Social Work

راهنمای مقدماتی برای مددکاری اجتماعی قضایی (مددکاری اجتماعی عدالت کیفری)

مددکاری اجتماعی قضایی حوزه وسیع و متنوعی از فعالیتهایی است که شامل هرگونه مددکاری اجتماعی سطح خُرد و میانی و یا کلان است که به افرادی که در عدالت کیفری یا سیستم های حقوقی درگیر هستند کمک می کند. جمعیت آسیب پذیری که مددکاران اجتماعی قضایی به آنها خدمت رسانی می کنند شامل (اما نه محدود به) جوانان و بزرگسالان زندانی، زندانیهای به تازگی آزاد شده، کودکان قربانی بی توجهی و قربانیان سوءاستفاده خانگی یا جنسی هستند. مددکاران اجتماعی قضایی اغلب به مددجویان خود پشتیبانی عاطفی، راهنمایی در مسیر سیستم های دادگستری / حقوقی، ارتباط با منابع مربوطه، کمک در برنامه های مسکن، و حمایت از افراد و سیاستها را ارائه می دهند.

با توجه به نیازهای تخصصی افرادی که مددکاران اجتماعی قضایی با آنها کار می کنند، مددکاران تمایل دارند پس زمینه مددکاری اجتماعی بالینی قوی ای داشته باشند تا بتوانند ارزیابی های روان شناختی و ارزیابی ریسک و خطر داشته باشند، خدمات درمانی موثر ارائه کنند و مداخلات بحرانی برای مددجویانی داشته باشند که اغلب آسیب های شدید تجربه کرده اند و با چالش های اجتماعی، عاطفی، روانشناختی و رفتاری قابل توجه دست به گریبان هستند.

مسئولیت های روزمره و بلندمدت مددکاران اجتماعی قضایی به طور خاص بسته به نقش خاص و محیط کاری آنها متفاوت است. به عنوان مثال، وظایف یک مددکار اجتماعی در مرکز بحران خشونت خانگی به طور معمول اساساً با مسئولیت های یک مددکار اجتماعی در یک مرکز اصلاح و تربیت متفاوت است. دانشجویان مددکاری اجتماعی که علاقه مند به مددکاری اجتماعی قضایی هستند، باید انواع موقعیت هایی که مورد علاقه آنهاست را مطالعه کنند و تجربیات کارآموزی و مهارت های حرفه ای خود را در اطراف مسیر شغلی مورد نظر خود بسازند

مددکار اجتماعی در دنیای پیچیده و پرچالش امروز، به افراد و جوامع که با مشکلات و موانع گوناگونی مواجه هستند، کمک می‌کند تا از سلامت روانی، اجتماعی و اقتصادی خود آگاه باشند و از آن مراقبت کنند.

مددکاران اجتماعی به عنوان یکی از ارکان حیاتی در جامعه، نقش بسزایی در کمک به افراد و جوامع ایفا می‌کنند. این حرفه با هدف بهبود کیفیت زندگی، ارتقاء سلامت اجتماعی و حمایت از حقوق و عدالت اجتماعی، به افراد و خانواده‌ها کمک می‌کند تا با چالش‌های زندگی بهتر کنار بیایند و به توانمندی لازم برای ساختن آینده‌ای بهتر دست یابند.

اهمیت مددکاری اجتماعی نه تنها در حمایت مستقیم از افراد در مواقع بحرانی بلکه در تلاش برای ایجاد تغییرات مثبت در ساختارهای اجتماعی و فرهنگی نیز نمایان است، که در نهایت به ساختن جامعه‌ای عادلانه‌تر و انسانی‌تر کمک می‌کند.

تاریخچه مددکاری اجتماعی

بعد از جنگ جهانی دوم، از سال ۱۹۶۰ به بعد، دولت‌ها به این نتیجه رسیدند که جامعه برای رفع نیازها و مشکلات خود در زمینه عملکرد اجتماعی، به یک فرد متخصص نیاز دارد.

در واقع اتفاقاتی مانند جنگ جهانی دوم و پیامدهای ناشی از آن(بی سرپرستی فرزندان)، گسترش شهرنشینی و شکل‌گیری کلان شهرها، وقوع بلایای طبیعی و پیامدهای آن، افزایش جمعیت، مهاجرت ها، توسعه قلمرو علوم پزشکی، ایجاد رویکردهای تازه به حل مشکلات، تحولات اقتصادی و اجتماعی، دگرگونی صنعتی و… باعث ضرورت شکل‌گیری خدمات مددکاری اجتماعی در جهان شد.

بنیان‌گذار رشته مددکاری اجتماعی در ایران خانم ستاره فرمانفرمایان هستند.

در حال حاضر در کشور ما، از رشته مددکاری اجتماعی نسبت به دهه‌های گذشته شناخت بیشتری بدست آمده است، اما هنوز هم برخی از افراد از ماهیت این حرفه‌ آگاهی کاملی ندارند. در این مقاله درباره مددکار اجتماعی و حرفه مددکاری اجتماعی گفتگو خواهد شد.

مددکار اجتماعی کیست؟ و چه وظایفی دارد؟

مددکار اجتماعی فردی است که تحصیلات و تخصص لازم را در زمینه مددکاری اجتماعی به دست آورده و با استفاده از دانش و مهارت‌های خود به افراد، خانواده‌ها و جوامع کمک می‌کند تا به رفاه و عدالت اجتماعی دست یابند.
مددکاران اجتماعی معمولاً در محیط‌های مختلفی مانند بیمارستان‌ها، مدارس، سازمان‌های غیرانتفاعی، نهادهای دولتی و مراکز مشاوره فعالیت می‌کنند.

مهم‌ترین وظایف مددکار اجتماعی

وظایف مددکار اجتماعی بسیار گسترده و متنوع است. در زیر به برخی از مهم‌ترین وظایف آن‌ها اشاره می‌کنیم:

1. مشاوره و حمایت روانی

یکی از وظایف اصلی مددکاران اجتماعی، ارائه مشاوره و حمایت روانی به افرادی است که با مشکلاتی مانند افسردگی، اضطراب، استرس، و یا مشکلات خانوادگی مواجه هستند. آن‌ها به افراد کمک می‌کنند تا با احساسات و مشکلات خود بهتر کنار بیایند و راهکارهای موثری برای حل آن‌ها پیدا کنند.

2. ارزیابی و تشخیص نیازها

مددکاران اجتماعی با ارزیابی دقیق وضعیت افراد و خانواده‌ها، نیازهای آن‌ها را شناسایی کرده و برنامه‌ریزی می‌کنند که چگونه این نیازها برآورده شود. این ارزیابی‌ها شامل بررسی شرایط اقتصادی، اجتماعی، روانی و حتی فیزیکی افراد می‌شود.

3. ارائه خدمات اجتماعی

مددکاران اجتماعی با فراهم کردن دسترسی به خدمات اجتماعی مانند مسکن، تغذیه، بهداشت و آموزش، به بهبود کیفیت زندگی افراد کمک می‌کنند. آن‌ها به عنوان یک راهنمایی برای افراد در یافتن منابع موجود در جامعه عمل می‌کنند.

4. مداخله در بحران‌ها

مددکاران اجتماعی در مواقع بحران‌های فردی یا خانوادگی، مانند خشونت خانگی، سوء مصرف مواد، یا بلایای طبیعی، وارد عمل می‌شوند و با ارائه کمک‌های لازم و ارجاع به منابع مناسب، به کاهش آسیب‌ها کمک می‌کنند.

5. آموزش و توانمندسازی

مددکاران اجتماعی با آموزش و توانمندسازی افراد و گروه‌ها، به آن‌ها کمک می‌کنند تا مهارت‌ها و توانایی‌های لازم برای مقابله با چالش‌های زندگی را کسب کنند. این آموزش‌ها می‌تواند شامل موضوعاتی مانند مدیریت مالی، مهارت‌های والدینی، و یا مهارت‌های اجتماعی باشد.

6. حمایت از حقوق و عدالت اجتماعی

مددکاران اجتماعی به طور فعال در حمایت از حقوق افراد و ایجاد عدالت اجتماعی فعالیت می‌کنند. آن‌ها به نمایندگی از افراد و گروه‌های محروم و آسیب‌پذیر در مقابل نهادها و سازمان‌ها دفاع می‌کنند و تلاش می‌کنند تا از نابرابری‌ها و تبعیض‌های اجتماعی جلوگیری کنند.

7. همکاری با سایر حرفه‌ها

مددکاران اجتماعی اغلب با سایر حرفه‌های مرتبط مانند روانشناسان، پزشکان، معلمان، و وکلا همکاری می‌کنند تا به صورت جامع‌تر به نیازهای افراد پاسخ دهند.

مددکاران اجتماعی نقش مهمی در ارتقاء سلامت روانی، اجتماعی و اقتصادی افراد دارند و با کمک به افراد در مواجهه با مشکلات و چالش‌های زندگی، به ایجاد جامعه‌ای سالم‌تر و عادلانه‌تر کمک می‌کنند.

مددکار اجتماعی سعی می‌کند به فرد(مُراجع) کمک کند تا به درک محدودیت‌ها و ظرفیت‌هایش بپردازد، انگیزه‌هایش را بیشتر کند، بحرانی را که در آن قرار گرفته است را بشناسد و آن را حل نماید.

در بعضی مواقع، مددکار اجتماعی وظایف دیگری غیر از انجام انواع مشاوره‌ها و خدمات مربوط به آن را انجام می‌دهد که از آن جمله می‌توان موارد زیر را نام برد.

1. مدیریت امور اداری

مددکار در این بخش، وظایف دیگری را انجام می‌دهد. وی در این روش، بیشتر در نقش یک مدیر ظاهر می‌شود که هماهنگی، برنامه‌ریزی و مدیریت تشکیلات امور رفاه اجتماعی را بر عهده دارد.

2. پژوهش و تحقیق

در این روش، مددکار اجتماعی یک پژوهشگر است که به تبیین چرایی‌ها و عوامل ایجاد مشکل می‌پردازد و نیازهای اجتماعی را شناسایی می‌کند تا بداند مثلا چرا افراد به سمت اعتیاد می‌روند.

3. اقدامات اجتماعی

مددکار اجتماعی در این روش، نتایج بررسی‌هایش را در قالب قانون به تصویب می‌رساند و به جامعه عرضه می‌کند. هم‌چنین وی سعی می‌کند از آسیب‌های اجتماعی، ممانعت به عمل آورد. برای کسب اطلاعات بیشتر مقاله "خود مراقبتی در برابر آسیب‌های اجتماعی" را مطالعه کنید.

پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی توسط مددکار اجتماعی

در 3 سطح انجام می‌شود.

_ سطح اول:

در این سطح که برای کل جامعه در نظر گرفته شده است مددکار اجتماعی سعی می‌کند مهارت‌های زندگی را به کل افراد جامعه آموزش دهد. به ویژه کودکان و نوجوانان و آموزش آن‌ها برای وی در اولویت قرار دارد.

از جمله این مهارت‌ها می‌توان به مهارت تصمیم گیری، حل مسأله، مهارت تفکر خلاق و انتقادی، مهارت‌های ارتباطی موثر با سایر افراد جامعه و روابط بین فردی موثر، آگاهی از خویشتن و خودشناسی، مهارت شناخت عواطف و کنار آمدن با هیجانات زودگذر و شیوه برخورد با انواع ترس، اضطراب‌ و تشویش‌ها اشاره کرد.

_ سطح دوم:

در این سطح، آسیب‌های اجتماعی تشخیص داده می‌شوند تا قبل از ایجاد آسیب‌های وسیع‌تر، با تشخیص زودرس و به هنگام آسیب‌ها از بیشتر شدن حیطه آن، جلوگیری به عمل آید.

_ سطح سوم:

این سطح جهت جلوگیری از شدت یافتن آسیب‌های اجتماعی و کاهش تنش در خانواده و جامعه است.

در ادامه به بررسی نقش مددکاران اجتماعی در خانواده و روابط بین اعضای این نهاد اصلی اجتماعی، می‌پردازیم.

مددکاری اجتماعی چیست؟

تصویب تعریف مددکاری اجتماعی در نشست عمومی IFSW (فدراسیون بین‌المللی مددکاری اجتماعی) و مجمع عمومی IASSW (انجمن بین‌المللی مدارس مددکاری اجتماعی) :

مددکاری اجتماعی حرفه ای کاربردی و رشته تحصیلی دانشگاهی است که توسعه و تغییر اجتماعی، انسجام اجتماعی و توانمندسازی افراد را تسهیل می‌کند.

اصول مهم مددکاری اجتماعی

مددکاری اجتماعی نیز مانند سایر حوزه‌های دانش، اصولی دارد که عبارتند از:

1. پذیرش

این اصل یکی از اصول اساسی حرفه مددکاری اجتماعی است. یک مددکار اجتماعی باید بتواند مددجو را به صورتی که هست، بپذیرد.

2. رازداری

یکی از اصول مهم در حرفه مددکاری اجتماعی، اصل رازداری است که موجب اعتمادسازی بین طرفین مخصوصا مراجع می‌گردد، بنابراین اصل، اسرار مددجو باید حفظ شود.

3. درگیری احساسی کنترل شده

مددجو باید احساس کند که احساس و شرایطش توسط مددکار اجتماعی، درک می‌شود. پس لازم است مددکار، این حس درک را به او منتقل نماید. از طرفی مددکار باید بین احساس خودش و احساس مددجو، تفاوت قایل باشد.

4. مهربانی

این ویژگی از مهم‌ترین ویژگی‌های مددکار اجتماعی است، چراکه در پرتو آن می‌تواند روابط موثری با مراجع برقرار کند. مددکار اجتماعی باید بتواند ارتباطی خوب و موثر با مددجو برقرار کند تا نیاز و مشکل مددجو، برطرف گردد.

5. شناخت فرهنگ‌ها

این اصل برای مددکار اجتماعی که با افراد مختلف از فرهنگ‌های مختلف سر وکار دارد یک ضرورت است. او باید از فرهنگ‌ها، اطلاع کافی داشته باشد.

5. قضاوت نکردن

اساس شکل‌گیری یک رابطه حسنه بین مراجع و مددکار اجتماعی، عدم قضاوت کردن است و مددکار اجتماعی باید کاملا این مورد را در نظر بگیرد.

روش‌های مختلف انجام امور مددکاری

انجام امور مددکاری توسط مددکار اجتماعی به شیوه‌های مختلفی انجام می‌گیرد. هر کدام از این شیوه‌ها در موقعیتی بیشترین بازدهی را دارند و در موقعیت‌های دیگر ممکن است بازدهی چندانی نداشته باشند.
بنابراین مددکار اجتماعی از میان این طرق، باید راه حل مناسب را برای موقعیت مناسب در نظر می‌گیرد. از جمله این روش‌ها، می‌توان موارد زیر را نام برد:

الف: مددکاری فردی

در این روش، مراجع، یک فرد و یا خانواده اوست. این فرد ممکن است از هر طبقه اجتماعی، گروه سنی و یا جنسی مختلف باشد. ساکن شهر یا روستا که یا شخصا برای کمک، مراجعه نموده و یا از طرف سازمان یا نهادی، ارجاع داده شده است. بسیاری از نوجوانانی که با خانواده خود دچار مشکل می‌شوند در این دسته جای می‌گیرند.

انواع مراجع در مددکاری

مددکار اجتماعی به این گروه‌ها مدد می‌رساند:

1- افراد دارای معلولیت؛

2- بیماران اعصاب و روان؛

3- افراد با ناتوانی‌های ذهنی؛

4- سالمندان؛

5- زنان سرپرست خانوار یا بدسرپرست؛

6- آسیب‌دیدگان اجتماعی؛

7- و...

ب: مددکاری گروهی

در این روش، مراجع، اعضای یک گروه هستند. افرادی دارای هدف یا اهدافی مشترک که طی شرایطی عضو یک گروه شده‌اند و مقررات گروه را پذیرفته‌اند. مثلا یگ گروه دارای اعتیاد.

البته خانواده، مهم‌ترین گروه اجتماعی و اساس جامعه است. بنابراین حل بحران‌هایی که در این نهاد کوچک شکل می‌گیرد بسیار ضروری است. در واقع مددکاران اجتماعی، کار در خانواده، حل مسائل کودکان و سالمندان را در اولویت کاری خود قرار می‌دهند.
همچنین مددکاران اجتماعی سعی می‌کنند به هر نحوی در کنار خانواده آسیب دیده، قرار گیرند تا آنان را از شرایط بحرانی که در آن واقع شده‌اند، نجات دهند.

بهبود روابط بین فردی بین اعضای خانواده در هنگام بحران، ضروری است. در شرایطی مانند به وجود آمدن شرایط طلاق و جدایی، بیماری‌های مهلک برای یکی از اعضای خانواده مانند سرطان، اعتیاد، خشونت‌های خانوادگی یا از دست دادن عزیزان و عزاداری، وجود یک مددکار اجتماعی مجرب می‌تواند راهگشا باشد.
در حقیقت مددکاران اجتماعی سعی دارند برای خانواده‌ها، کودکان و سالمندان در شرایط بحرانی موثر باشند و به ترمیم روابط آن‌ها بپردازند.

ج: مددکاری مشکلات اجتماعی

این نوع مددکاری، جهت جلب و جمع آوری امکانات مادی و معنوی و جلب مشارکت‌های مردمی در جهت حل مشکلات اجتماعی انجام می‌شود تا نیازهای جمعی یا مشکلات اجتماعی را حل و فصل کند.

در این روش، مراجع، کل جامعه است. جامعه‌ای با نیازهای مشترک که رفع مسایل آن عمومیت دارد و چنانچه به فرد یا گروهی خدمات ارایه می‌شود در جهت رفع نیازهای اجتماعی است.

مشکلات در این نوع مددکاری، ابعادی بسیار وسیع‌تری دارند. مثلا بهداشت و درمان، وسایل ارتباط جمعی، قاچاق، خودکشی و...

مشخصات و ویژگی‌ها مددکاران اجتماعی موفق

مددکاری اجتماعی اقدامی بسیار مهم در پیشگیری از مشکلات و حل آن‌هاست. بدین منظور لازم است یک مددکار اجتماعی به ابزاری مجهز باشد تا بتواند به خوبی مسائل پیش رو بشناسد و سپس برای حل آن و یا جلوگیری از پیشرفت آن، اقدام کند. از جمله ابزارهایی که در این زمینه به کمک مددکار اجتماعی می‌آیند می‌توان ابزار زیر را نام برد.

1. دید خوب و عمیق

دیدن و مشاهده دقیق از مهم‌ترین وسائل و امکانات یک مددکار اجتماعی است. وی باید بتواند از قدرت مشاهده و تیز بینی خود در تشخیص و حل مشکل بهره ببرد.

2. صبر زیاد و گوش شنوا

از دیگر ابزارهای مددکار اجتماعی، توان شنیداری وی است. قدرتی که به او این امکان را می‌دهد تا به خوبی به مسائل مطرح شده گوش دهد.
او باید گوش دادن فعال را تمرین کرده باشد، پس شنونده‌ای خوب و مطمئن برای مراجع باشد تا وی به راحتی با مددکار اجتماعی رابطه برقرار کند و احساس کند مددکار، او را درک می‌کند و پای صحبت‌هایش می‌نشیند.

3. قدرت تصمیم‌گیری

چنانچه مددکار اجتماعی با استفاده از قدرت دیداری و شنیداری نتواند به عمق مسأله پی ببرد و یا نیاز به تشخیص بیشتری احساس شود وی با مراجع و یا افراد درگیر در موضوع، مصاحبه می‌کند تا به شناخت هر چه دقیق‌تر مراجع و موضوع و بحران وی پی ببرد تا بتواند راه حلی مناسب برای حل بحران وی در نظر بگیرد.

نقش‌های متعدد مددکار اجتماعی

مددکار اجتماعی در طول حیات حرفه‌ای‌اش نقش‌های متعددی را ایفا می‌نماید از جمله:
گاه، نقش رهبری و گاه نقش مشاور را ایفا می‌کند. او هم‌چنین می‌تواند مدافع، وکیل، راهنما، تسهیل کننده، میانجی، آموزش دهنده، حامی، سخنگو، درمانگر، تامین کننده امکانات مراقبت و نگهداری و هم‌چنین شناسایی کننده بحران‌ها باشد و در تک تک این موارد می‌تواند به نحو موثری به مراجع، یاری رساند. به طور کلی می‌توان نقش‌های متعدد مددکار اجتماعی را این‌گونه بیان کرد که:

تقویت کننده

مددکار اجتماعی در کار با مراجعان خود سعی می‌کند توانایی حل مسئله در افراد افزایش دهد تا مراجعان بتوانند مشکلات خود را تشخیص و در رفع آن بکوشند.

واسط

مددکار اجتماعی در حقیقت واسطه بین منابع اجتماعی و مراجع است. مثلا مراجعی که نیازمند حمایت مالی باشد را به موسسات خیریه و... که کمک‌کننده هستند، معرفی می‌کند.

حامی

حامی از حوزه حقوق و از سال ۱۹۶۰ به بعد، وارد حوزه مددکاری اجتماعی شده است و مددکار اجتماعی سعی می‌کند که از مراجعان خود حمایت کند.

میانجی‌گر

مددکار اجتماعی سعی می‌کند که تعارضات ایجاد شده بین دو طرف یا دو شخص را حل و فصل نماید و به دنبال رضایت دو جانبه می باشد.

آموزش دهنده

مددکار اجتماعی به مراجعانی که فرایند اجتماعی شدن را به درستی طی نکرده‌اند، مهارت‌هایی را آموزش می‌دهد که در زندگی فردی و اجتماعی خود بکار ببرند.

فعال اجتماعی

مددکار اجتماعی در جستجوی تغییر سازمانی است و با بی عدالتی‌هایی که در جامعه وجود دارد، مبارزه می‌کند.

پژوهشگر

مددکار اجتماعی در حوزه پژوهش و تحقیق نیز ورود پیدا می‌کند.

فرصت‌های شغلی و بازارکار مددکار اجتماعی

دانش‌آموزان علاقه‌مند به رشته مددکاری اجتماعی می‌توانند از رشته‎‌های انسانی، تجربی و ریاضی از طریق آزمون سراسری وارد این رشته شوند.
مددکاری اجتماعی در ایران، در دانشگاه‌هایی نظیر دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی (تحت نظر وزارت بهداشت) و دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه یزد، دانشکده های علمی کاربردی بهزیستی کشور(تا مقطع کارشناسی و تحت نظر وزارت علوم) تدریس و ارائه می‌شود. مددکار اجتماعی در مراکز زیر می‌تواند به اشتغال بپردازد:

• موسسات خیریه
• سازمان‌های مردم نهاد (NGO)
• موسسات دولتی
• پرورشگاه‌ها
• مدارس
• بیمارستان‌ها
• اورژانس اجتماعی
• زندان
• بازپروری
• مراکز اصلاح و تربیت
• مراکز ترک و درمان اعتیاد
• مراکز نگهداری از افراد بی‌سرپرست
• مراکز مشاوره خصوصی (تاسیس کلینیک مددکاری اجتماعی)
• سازمانهای رفاهی_حمایتی، امدادی و توانبخشی

شرایط تاسیس کلینیک مددکاری اجتماعی

فارغ التحصیلان رشته مددکاری اجتماعی در صورت دارا بودن سرمایه و شرایط لازم، می‌توانند به بهزیستی شهر خود مراجعه و برای اخذ پروانه تاسیس کلینیک، اقدام کنند. هم اکنون حداقل مدرکتحصیلی مورد نیاز برای تاسیس کلینیک مددکاری، دارا بودن مدرک کارشناسی و حداقل ۲ سال سابقه کار در مراکز دولتی یا غیردولتی است.

برای صدور پروانه تاسیس کلینیک مددکاری اجتماعی، حداقل به ۵ نفر نیروی انسانی که شامل دو مددکار اجتماعی، یک روانشناس، یک مشاور و یک نفر از رشته‌های علوم انسانی و اجتماعی که دارای مدرک کارشناسی باشد، نیاز است.

معمولاً غیر از شهر تهران که به دلیل سیاست‌های دولت، برای تاسیس کلینیک در این شهر دیگر مجوز جدید صادر نمی‌شود، در سایر استانهای کشور مجوز صادر می‌شود. پس از تایید تاسیس کلینیک متقاضی باید فضای کاری مناسبی را اعم از نیروی انسانی، دارا بودن حداقل دو اتاق و سایر ملزومات را فراهم کند.

حقوق جزا و جرم شناسی با مددکاری اجتماعی رابطه متقابلی دارند و مکمل یکدیگرند. قانون مجازات اسلامی مصوب سال 92 با یاری گرفتن از مددکاری اجتماعی سعی دارد که اقدامات تامینی و تربیتی را در مورد اطفال بزهکار به سمت اصلاح و بازپروری آنها سوق دهد، تا بتوانند تا حد زیادی از تکرار جرم در آینده توسط اطفال بزهکار که می توانند اکثریت مجرمان بزرگسال را تشکیل دهند، جلوگیری کنند.

با وجود گذشت 45 سال از تاسیس رشته مددکاری اجتماعی در کشور و حضور هزاران مددکار اجتماعی تحصیل کرده در سازمان‌ها و نهادهای مختلف کشور شواهد نشان می‌دهد که هنوز بسیاری از نهادهای سیاست گذاری رفاه اجتماعی و برنامه‌ریزان خدمات اجتماعی کشور شناخت درستی از حرفه‌ی مددکاری اجتماعی ندارند و بخش عظیمی از آنها تصور می‌کنند که مددکاری اجتماعی همان خدمات خیریه و عامیانه‌ای است که صد ها سال است در گوشه و کنار کشور ایران توسط افراد خیر ارائه می‌شود (سام آرام، 1392 : 249). جرم شناسی می کوشد کسانی را که در اثر عوامل جرم زا به بسیاری از ویژگی های انسانی پشت پا زده‌اند به خود آورد تا حیاتی نو آغاز کنند و در آنان اندیشه های انسانی اوج گیرد. (کی نیا، 1388 :50 )

از آنجا که اطفال و نوجوانان اغلب به دلیل عدم برخورداری از حمایت های لازم و سرپرستی مناسب، بزهکار و یا بزه دیده واقع شده‌اند، حضور افرادی با تخصص های غیر قضایی نظیر مددکاران اجتماعی به عنوان بالینی ترین مأموران غیر قضایی در فرآیند کیفری می‌تواند نقش مهمی در بازپروری و پیشگیری از تکرار جرم اطفال بزهکار و باز توانی، جلوگیری از تکرار بزه دیدگی و بزه دیدگی ثانویه اطفال بزه دیده ایفا نماید. مددکاران اجتماعی با استفاده از آموزه های علوم روانشناختی، جامعه شناختی و غیره، همچنین رعایت اصول متعدد حرفه ای مانند اصل پذیرش و اصل فردیت و ارائه خدمات مختلف به دنبال یاری رساندن به نظام عدالت کیفری می باشند. آنان می توانند با به کارگیری روش‌هایی که در شناخت افراد در اختیار دارند، در ارائه پاسخ های متناسب با شرایط فردی، خانوادگی و اجتماعی کودک کمک مؤثری نمایند و همچنین با نظارت بر اجرای احکام، کودک را تا بازپروری و بازتوانی کامل همراهی کنند. همواره حضور یک مددکار اجتماعی در روند بازپروری بزهکاران اطفال و نوجوانان و همچنین مجرمان بزرگسال می‌توان کمک شایانی به عدم تکرار جرم و بازگشت به جامعه را در پی داشته باشد. در قانون جدید مجازات اسلامی رویکرد نوینی به مددکاری اجتماعی دارد درصدد تفکیک سن کیفری ایشان و همچنین اعمال اقدامات تامینی و تربیتی ویژه ای را به ترتیب برای هر رده سنی در نظر می گیرد. از این رو یک مددکار اجتماعی با فهم دقیق وظایف خود می تواند به عدالت کیفری اطفال و نوجوانان کمک موثری نماید. هدف اصلی از این پژوهش نقش و تاثیر مددکار اجتماعی بر فرایند ارتکاب جرم با تکیه بر قانون مجازات اسلامی سال 92 است .

ب- سوالات پژوهش

1-نقش مددکار اجتماعی در پیشگیری از جرم در جامعه چیست ؟

2-نقش مددکار اجتماعی در قانون مجازات اسلامی 92 چیست ؟

3- نقش مددکار اجتماعی در کاهش جرم در جامعه چیست ؟

ج- سابقه و ضرورت انجام تحقیق

تاکنون کتاب‌ها، مقاله‌ها و منابع متعددی به بررسی ابعاد مختلف دادرسی ویژه اطفال پرداخته‌اند. همچنین در خصوص نقش مددکاری

اجتماعی و تأثیرات آن بر جامعه و اقشار مختلف مطالب بسیاری نگاشته شده است، اما در خصوص نقش مددکاری اجتماعی در نظام کیفری، منابع محدودی در دسترس می باشد که از آن جمله می توان به مقاله آقای دکتر زینالی با عنوان «مددکاری اجتماعی و عدالت کیفری» مقالة آقای دکتر نیازپور با عنوان «نقش مددکاری اجتماعی در پیشگیری از تکرار جرم»، مقاله آقای دکتر صمدی راد تحت عنوان» نقش مددکار اجتماعی در زندانها و مراکز اصلاح و تربیت» و همچنین پایان نامه خانم شریعتی «نقش مددکاران اجتماعی در حمایت از اطفال بزه دیده » اشاره نمود. همچنین الیاسی (1386) در تحقیقی با عنوان بایسته های دادرسی اطفال با تاکید بر جایگاه پلیس، به بررسی روش های سیاست گذاری و اجرایی مربوط به دادرسی اطفال و نوجوانان در کشورهای گوناگون پرداخته است. همچنین مراحل گوناگون فرایند دادرسی ویژه نوجوانان را مورد بررسی قرار داده و تاکید کرده که تا حد امکان باید از برخورد نوجوان با نظام قضایی پرهیز شود و از صدور حکم محرومیت از آزادی وی باید اجتناب شود و در نهایت نوجوان با رفتاری متناسب با پیشبرد عزت نفس و ارزش انسانی مواجه شود که به منظور بازگرداندن و نه انزوا یا به حاشیه راندن او، طراحی شده است. و کشفی (1387) در مقاله‌ای با نام «نقش پلیس در دادرسی اطفال و نوجوانان» به معضلاتی که دادرسی اطفال با آن روبروست و همچنین به طرز کار و عملکرد پلیس و مددکاران اجتماعی به‌عنوان یکی از بازوان دستگاه عدالت کیفری پرداخته است و در پایان این‌گونه نتیجه می‌گیرد که طرز کار پلیس در مرحله صدور و اجرا و پس از اجرای حکم این است که با حضور خود در هر یک از این مراحل و ارائه توصیه‌های لازم به مقام قضایی نقش مهمی در اجرای دادرسی عادلانه داشته باشد.

اطفال و نوجوانان مهمترین سرمایه و منابع انسانی هر جامعه محسوب می شوند. دوره کودکی به عنوان دوره شکل گیری شخصیت انسان، از اهمیت ویژه ای برخوردار است، به ویژه در جامعه ایرانی که جمعیت آن از بافتی جوان تشکیل یافته، عدم توجه و حمایت کافی از این گروه، کشور را متحمل لطمات جبران ناپذیری می نماید. بدون تردید یكی از اهداف اصلی جوامع بشری برخورداری افراد از رفاه اجتماعی و امنیت اجتماعی است، زیرا نیاز به امنیت از نیازهای اساسی انسان‌ها محسوب می‌شود. در این راه وظایف نهادها و مؤسسات مختلف و آگاهی و همكاری افراد و جامعه نقش اساسی دارد. از آنجا كه مددكاران اجتماعی ارائه‌کنندگان خدمات اجتماعی نیز می‌باشند در كاهش مسائل و مشكلات اجتماعی سهیم هستند. هم چنین در پیشگیری از كژ کارکردهای اجتماعی نقش مؤثری ایفا می‌کنند .

د- فرضیه ها

1- به نظر می رسد مددکاری اجتماعی با بسیج سایر موسسه های و نهاد های اجرایی برای کمک به کاهش جرم و بزه از طریق نهاد های پیشگیری از جمله خانواده بزهکار در جهت کاهش جرم و بزه گام بر می دارد.

2- به نظر می رسد قانون مجازات اسلامی 1392 با رویکرد جدیدی نسبت به مددکار اجتماعی به عنوان یک جایگزینی و اقدام تامینی و تربیتی سعی دارد تا در نهایت او را برای کمک به اصلاح و کمک به پیشگیری از تکرار جرم و در نهایت به کاهش جرایم و بزه در جامعه گام بر دارد .

ه- اهداف تحقیق

1-بررسی و شناسایی مفهوم مددکاری اجتماعی

2-بررسی و شناسایی نحوه تاثیر مددکار اجتماعی در پیشگیری از جرم و بزه در جامعه

3– بررسی و شناسایی نحوه تاثیر مددکار اجتماعی در کاهش جرم و بزه در جامعه

و- روش تحقیق

روش تحقیق از نوع توصیفی- تحلیلی می باشد که اطلاعات آن از طریق مطالعه و جمع آوری کتاب ها، مقاله ها، قوانین، لوایح و سایر منابع مرتبط (شیوه کتابخانه ای) صورت می پذیرد.

ز- روش تجزیه و تحلیل داده ها

این تحلیل جنبه کیفی دارد و روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و ابزار آن فیش برداری است و مبنا و معیار در تجزیه و تحلیل داده ها ، استنباط و استدلال می باشد . با استفاده از کلیه منابع کتابخانه ای حقیقت موضوع کشف و مورد تحلیل و بررسی قرار می گیرد .

ح-قلمرو تحقیق (زمانی، مکانی، موضوعی)

قلمرو مکانی پژوهش حاضر بررسی تاثیر مددکار اجتماعی در فرایند ارتکاب جرم اطفال و نوجوانان با تکیه بر قانون مجازات اسلامی سال1392 در ایران می باشد و به لحاظ زمانی بر روی رویکرد مددکار اجتماعی در دوران معاصر بویژه سال 1392 تاکید دارد قلمرو موضوع آن نیز به حیطه جرم شناسی می‌باشد.

ج- سازماندهی تحقیق
تحقیق حاضر در سه فصل سازماندهی شده است همچون اکثر تحقیق ها که در بخش اول ناگزیر به کلیات پرداخته می‌شود، در این تحقیق نیز جهت حصول شناخت نسبی، فصل اول به مبانی و مفاهیم مددکاری اجتماعی و جرم شناسی که شامل تعاریف و پیشینه هر یک از دو رشته فوق می‌باشد، اختصاص یافته است. از طرف دیگر از آنجا که عنوان تحقیق در برگیرنده نقش مددکاری اجتماعی بر فرایند پیشگیری ارتکاب جرم با تکیه بر قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 می‌باشد، در فصل 2 مورد بررسی قرار گرفت و در فصل 3 نقش مددکاران اجتماعی در کاهش جرم مورد بررسی قرار خواهد گرفت .